Przemyślenia na początek kryzysu

kryzys 2020

W ostatnich tygodniach rozpoczął się globalny kryzys gospodarczy. Duża część małych polskich przedsiębiorców negatywnie odczuje następstwa załamania gospodarczego.

Szklana kula z Chin

Epidemia koronawirusa w Chinach powoli wygasa. Obecnie wiadomo, że od wybuchu epidemii do jej opanowania minęło około trzy miesiące. W innych krajach prawdopodobnie będzie podobnie tzn. za 2-3 miesiące, czyli w okolicach czerwca-lipca 2020 r. sytuacja przypuszczalnie będzie wstępnie opanowana, a wprowadzone ograniczenia zmniejszone. Możliwe są także inne scenariusze takie jak kilkunastomiesięczna pandemia lub mutacja wirusa i powrót fali zakażeń, jak w przypadku grypy. Jeśli jednak okoliczności będą analogiczne jak w Chinach, to z nadejściem lata sytuacja powinna ulec znacznej poprawie.

Jeżeli kogoś interesują analizy i modele dotyczące rozwoju epidemii, wówczas warto śledzić prace chińskich i amerykańskich ośrodków naukowych.

Zgłaszane i prognozowane przypadki Covid-19 w Chinach

Zgłaszane i prognozowane przypadki Covid-19 w Chinach Źródło: Artificial Intelligence Forecasting of Covid-19 in China, str. 16 

Oczywiście, wszelkie przewidywania na temat rozwoju sytuacji epidemiologicznej i gospodarczej w Polsce, Europie i reszcie świata na podstawie wydarzeń w Chinach mogą nie mieć odzwierciedlenia w rzeczywistości.

Skutki

W pierwszych miesiącach 2020 r. chińskie korporacje zawiesiły nowe projekty, ponad 100 firm z branży budowlanej ogłosiło bankructwo, wzrosło bezrobocie, produkcja spadła o 13,5%, a sprzedaż detaliczna i inwestycje o ponad 20%.

Według danych opublikowanych przez NBS nastąpił także niewielki spadek cen nieruchomości na rynku wtórnym (więcej: Chi­na’s Pre-owned Hous­ing Prices Drop for First Time in 58 Months, Prop­erty Pol­icy Set­tings Un­al­tered)
Należy mieć jednak na uwadze, że w Chinach już w 2019 r. zaczęła pękać bańka na nieruchomościach i wzrost gospodarczy uległ spowolnieniu. Aczkolwiek wyhamowanie gospodarki miało miejsce także w Niemczech i innych krajach Europy.

Obecnie sytuacja w Chinach ulega normalizacji. W pierwszej kolejności ponownie zaczęły funkcjonować przedsiębiorstwa w najzamożniejszych regionach oraz te związane z handlem międzynarodowym. Ludzie po przymusowej izolacji ruszyli na zakupy i do restauracji. Aczkolwiek ekonomiczne skutki epidemii w postaci zerwanych łańcuchów dostaw oraz zmniejszony popyt zewnętrzny prawdopodobnie nie zostaną nadrobione przez rosnący popyt krajowy w Chinach.

Sytuacja w Polsce

W Polsce i reszcie Europy rządy rozpoczęły podobne działania jakie miały miejsce w Chinach na początku roku. Zamknięte zostały restauracje, centra handlowe, szkoły oraz uniwersytety, wprowadzono dodatkowe kontrole na granicach. Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami rządzących nałożone zostały jeszcze większe ograniczenia na podróżowanie wewnątrz kraju

Skutki kryzysu najbardziej odczuli przedsiębiorcy prowadzący restauracje i hotele, branża turystyczna, reklamowa (nawet o kilkadziesiąt procent spadają wpływy youtuberów uzyskujących dochody z reklam za pośrednictwem Google – jednej z największych firm reklamowych na świecie), rozrywkowa, handlowa i usługowa (w tym organizacja szkoleń) oraz stomatolodzy, fryzjerzy i kosmetyczki.
Rozpoczęły się masowe zwolnienia. W pierwszej kolejności pracę tracą pracownicy tymczasowi oraz usługodawcy na umowach cywilno-prawnych. Jednak centrale firm posiadających sieci sprzedaży detalicznej elektroniki użytkowej i sklepy odzieżowe już sygnalizują konieczność zwolnień pracowników na umowach o pracę na czas nieokreślony lub nawet ogłoszenie upadłości. Ma to sens, gdyż w Chinach nawet po epidemii spadła sprzedaż produktów takich jak ubrania i dobra normalne. Oprócz tego branża meblarska, motoryzacyjna i tanie linie lotnicze redukują zatrudnienie w polskich oddziałach.

Recepta

Obecnie nie istnieje uniwersalny przepis na przetrwanie trwającego załamania gospodarczego. Sytuacja poszczególnych przedsiębiorców jest zróżnicowana.

Żniwa zbierają niektórzy internetowi sprzedawcy środków czystości, produktów spożywczych oraz firmy kurierskie. Rozwijają się niektóre firmy świadczące usługi wspierające pracę zdalną i organizację telekonferencji. Jednak znaczna większość branż notuje spadek dochodów.

Bary, pizzerie, niektóre restauracje oraz drobni sklepikarze próbują się utrzymać sprzedając jedzenie na dowóz, ale i tak notują znaczny spadek zamówień. Jest to raczej strategia skierowana na przetrwanie pozwalająca jedynie zmniejszyć straty, a nie alternatywa do sprzedaży w lokalu. Dominuje trend wyprzedawania zapasów w obniżonych cenach (w tym piw lokalnych i kraftowych) z krótkim terminem przydatności do spożycia za pośrednictwem lokalnych serwisów ogłoszeniowych lub poprzez serwisy społecznościowe.

Luźne przemyślenia

Podatek od oszczędności to 19% Belki od odsetek, a od kapitału 4,7% CPI

Banki centralne Niemiec (Europejski Bank Centralny z siedzibą we Frankfurcie nad Menem), Stanów Zjednoczonych Ameryki (FED), Wielkiej Brytanii (Bank Anglii) oraz Polski (NBP) rozpoczęły emisję pieniądza.
W Polsce drukarnia PWPW bardzo się stara, żeby nie zabrakło nam gotówki. Rada Polityki Pieniężnej obniżyła stopy. Oznaczać to może, że polski rząd stara się podtrzymać, a wręcz wzmóc inflację, aby kosztem osób posiadających oszczędności wypłacać świadczenia socjalne takie jak zasiłek 500+, coroczny dodatek emerytalny, “dodatkowy dodatek” przedwyborczy (tzw. czternasta emerytura) oraz sfinansować system świadczeń zdrowotnych.

Jeżeli posiadasz oszczędności to dużą ich część w najbliższym czasie nadgryzie inflacja. Przy założeniu, że roczne oprocentowanie najlepszych lokat i rachunków oszczędnościowych po odliczeniu podatku od zysków kapitałowych wynosi niecałe 2% to od każdych 100 tys. zł oszczędności “zapłacisz” co najmniej 2-3 tys. zł podatku inflacyjnego, którego wysokość obecnie jest kontrolowana przez Radę Polityki Pieniężnej (organ NBP).

W związku z tym jeżeli część oszczędności planujesz przechować w złotówkach to warto rozejrzeć się za promocjami w bankach, aby choć częściowo zniwelować negatywny wpływ inflacji, która obecnie wynosi 4,7%.

Oferta bankowa

Getin bank oferuje lokatę “Specjalny Procent” na 2,70% (niecałe 2,19% netto po odjęciu podatku Belki) bez limitu wpłat (ale należy pamiętać o gwarancji BFG do równowartości 100’000 euro)

Getin lokata Specjalny ProcentNest Bank dla nowo otwartych kont i lokat do nich oferuje odpowiednio 2,25% (1.82% netto, limit 50000 zł), i 4% (3,24% netto, limit 10000 zł) w okresie promocji.

Nestbank konto Nest Oszczedności

Jeżeli planujesz przechować oszczędności w kilkuletnim okresie to warto zwrócić uwagę na obligacje skarbu państwa indeksowane inflacją. Dla osób pobierających zasiłek 500+ Skarb Państwa ma ofertę na 6 i 12-letnie obligacje oprocentowane na 2,80% oraz 3,20% w pierwszym roku, ale wówczas obowiązuje ograniczenie na zakupy do wysokości pobieranego świadczenia.

obligacje skarbowe

Więcej na https://www.obligacjeskarbowe.pl/

Kurs PLN

Złotówka znacznie się osłabiła i obecnie raczej jest już za późno na większe zakupy obcych walut, ale można rozważyć dywersyfikację w momencie wzmocnienia PLN.

kurs EUR 10-04-2020

kurs USD 10-04-2020kurs CHF 10-04-2020Źródło: Wykresy notowań kursów średnich NBP 

Indeksy giełdowe

Notowania akcji na WGPW spadają. Największe spadki odnotowują duże i płynne spółki – WIG20 i WIG30 o ponad 25%), ale również mniejsze (WIG-informatyka o ponad 10%), średnia spadków na WIG to około 20%

wykres WIG

Wykres WIG, źródło: https://www.gpw.pl/indeks?isin=PL9999999995

Jeżeli ktoś ma czas to może pobawić się na krótkoterminowych wahaniach. Szczególnie, że w ostatnich tygodniach dosyć często odbicie na WIG wiązało się z osłabieniem polskiej waluty.
Długoterminowo warto poczekać z zakupami na początek wzrostów, żeby nie łapać “spadających noży”. Możliwe, że już widać ich początki.

Na giełdach światowych również spadki odzwierciedlające obecną, a właściwie to przyszłą (przewidywaną) kondycję poszczególnych firm. W najbliższym czasie może mieć sens zakup zagranicznych akcji poszczególnych spółek. Nieco później ETF-ów.

Jeżeli dopiero teraz planujesz otwarcie rachunku maklerskiego i pierwsze zakupy zagranicznych walorów, to w obecnej sytuacji możesz mieć problem związany z procedurą otwarcia konta. Duża część zagranicznych brokerów wymaga tłumaczeń przysięgłych i/lub podpisów potwierdzonych notarialnie do zawarcia umowy, ewentualnie wizyty na miejscu. W związku z ograniczeniem funkcjonowania kancelarii notarialnych może być z tym problem. Alternatywnie możesz skorzystać z ograniczonej i dosyć drogiej oferty polskich biur maklerskich do zakupów zagranicznych akcji czy ETF-ów jednak może się to dodatkowo wiązać z wysokim opodatkowaniem zysków z zagranicznych giełd.
Jeżeli ważne jest dla Ciebie bezpieczeństwo środków, to podstawowym sposobem weryfikacji brokera jest potwierdzenie, że przyjmuje on amerykański formularz W-8BEN. Z dużym prawdopodobieństwem oznaczać to będzie, że zakupione akcje będą zapisywane na Twoim imiennym rachunku, a nie na koncie zbiorczym należącym do brokera, co może mieć znaczenie w przypadku upadłości lub konieczności przeniesienia walorów do innego podmiotu.
Jeśli bezpieczeństwo środków ma mniejsze znaczenie wówczas możesz skorzystać z usług tanich zagranicznych brokerów objętych np. bułgarskim lub holenderskim nadzorem finansowym, którzy umożliwiają otwarcie rachunku bez wychodzenia z domu.

Pomoc rządowa

Rządy wielu krajów wprowadzają pakiety antykryzysowe dla przedsiębiorstw umożliwiające przetrwanie wielu firm. W Polsce również potrzebne byłyby usprawnienia, które doprowadziłyby do drastycznego ograniczenia biurokracji, zniesienia dużej części ograniczeń administracyjnych, obniżki lub czasowej likwidacji niektórych podatków i parapodatków np. podatku od nieruchomości, składek zusowskich, niektórych ceł, czy też przejęcie wypłacania pensji postojowych przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, który przez ostatnie ponad ćwierć wieku (od 1994 roku) pobierał miliardy z pensji większości pracowników, zleceniobiorców oraz osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.

Jednak tak się raczej nie stanie, gdyż celem większości rządzących nie jest skuteczne wsparcie gospodarki, ale utrzymanie i zwiększenie władzy. W związku z tym wszelkie działania muszą być w oczach wyborców efektowne, a nie efektywne. Poza tym, FGŚP został już rozgrabiony. Odczuwalna obniżka podatków raczej nie nastąpi. Ktoś musi sfinansować transfery pieniężne, gdyż dla większości wyborców przelew od państwa przychodzący na rachunek bankowy jest namacalny, natomiast zaniechanie poboru podatku lub uproszczenie przepisów skutkujące oszczędnościami czasu i pieniędzy niekoniecznie.

Możliwe, że w ramach walki ze skutkami kryzysu rząd zdecyduje o uruchomieniu programów stymulujących gospodarkę finansowanych długiem oraz środkami spółek kontrolowanych przez Skarb Państwa co może mieć odzwierciedlenie w wycenach niektórych podmiotów notowanych na GPW.

Strategia na czas kryzysu

W zależności od sytuacji osobistej i ekonomicznej danego przedsiębiorcy możliwe są różnorakie scenariusze. Inaczej będzie zachowywać się przedsiębiorca będący w grupie ryzyka lub mający w rodzinie osoby starsze lub chore oraz posiadający odpowiednie oszczędności niż właściciel biznesu w branży, które przeżywa obecnie gwałtowny wzrost popytu, a osobista sytuacja nie wymaga rygorystycznej izolacji.

Zawieszenie

Jeżeli Twój biznes został dotknięty kryzysem i jednocześnie posiadasz oszczędności pozwalające na zawieszenie lub znaczne ograniczenie działalności przez najbliższe tygodnie oraz na późniejsze przetrwanie kilkunastomiesięcznej dekoniunktury, wówczas zastanów się czy czasem nie będzie to najbardziej sensowną strategią.

Przeczekanie

Cześć przedsiębiorców wprowadza sprzedaż wysyłkową, dostawy lokalne, poszerza asortyment, rozszerza obszar świadczenia usług, wprowadza nowe formy płatności i obniża ceny aby utrzymać się na rynku. Jeśli nawet lokalny warzywniak wprowadza dostawy na telefon, to znaczy że obroty spadają drastycznie.

Przebranżowienie

Czasowa lub nawet stała zmiana profilu działalności może okazać się koniecznością. Nawet duże przedsiębiorstwa czasem są zmuszone do takich działań. W trakcie wojny sieć sklepów odzieżowych Marks & Spencer zajęła się dystrybucją żywności https://marksintime.marksandspencer.com/ms-history/timeline/art1274 Jeżeli przed kryzysem Twój biznes ledwo prządł a obecnie całkowicie stanął, to możliwe że jest najwyższa pora, aby zmienić profil działalności.

Inwestycje

Czas przestoju w branżach, które zostały dotknięte kryzysem można spożytkować na remonty i inwestycje, które normalnie skutkują wyłączeniem maszyn i obiektów z użytkowania. Jeśli posiadasz oszczędności pozwalające na przetrwanie przez co najmniej kilkanaście miesięcy nadchodzącego kryzysu oraz planujesz wrócić do działalności po zniesieniu obecnych ograniczeń, to zastanów się nad zaplanowaniem prac remontowych w firmie oraz rozpoczęciem inwestycji związanych np. z serwisem urządzeń lub rozbudową budynków lub budowli w najbliższych miesiącach.

W związku z kryzysem ceny większości usług oraz niektórych produktów będa spadać za względu na spadek popytu. Aczkolwiek, należy mieć na uwadze, że duża część towarów pochodzi z importu, więc ich ceny w euro i dolarach mogą być niższe, ale ceny wyrażone w złotówkach wręcz przeciwnie ze względu na osłabienie się naszej waluty. Na przyszłe ceny mogą mieć też zerwane łańcuchy dostaw utrudniając lub wręcz uniemożliwiając produkcję.


Zainteresował Cię ten artykuł?