Diabły biznesu, czyli współpraca z funduszami venture capital

Anioły biznesu (ang. angel investors), fundusze wysokiego ryzyka (ang. venture capital funds) i prywatne fundusze kapitałowe (ang. private equity firms) to podmioty inwestujące w przedsiębiorstwa, które to inwestycje mogą umożliwić uzyskanie założonych celów finansowych w określonym czasie.

Inwestycje dokonywane są najczęściej na okres kilku lat. Po upływie założonego czasu fundusz musi wyjść z firmy i uzyskać jak najwyższą stopę zwrotu poprzez sprzedaż posiadanych udziałów lub odzyskać jak najwięcej pieniędzy za wszelką cenę. Aby wprowadzić firmę na giełdę, sprzedać akcje innemu podmiotowi lub po prostu zminimalizować poniesione straty stosuje się zarówno masowe zwolnienia, wyprzedaż aktywów, jak i pozwy sądowe w stosunku do kontrahentów i pozostałych wspólników.

W ciągu ostatnich kilkunastu lat obserwowałem oraz bezpośrednio doświadczyłem działań międzynarodowych funduszy VC. Widziałem jak działają te organizacje zarówno w startupie, firmie średniej wielkości, a także międzynarodowej korporacji.

W związku z poczynioną przed laty inwestycją wciąż otrzymuję korespondencję od wyspecjalizowanej kancelarii prawnej, która ze względu na odmienny od polskiego system prawny nie może po prostu pozbawić mnie i innych udziałowców mniejszościowych posiadanych akcji i musi przy każdym rozwodnieniu udziałów (ang. stock dilution) przesłać projekt odpowiedniej uchwały. W Polsce takie działanie nie byłoby konieczne – patrz sprawa serwisu eBilet.pl

Cel działania funduszu VC

Celem działania funduszu wysokiego ryzyka jest uzyskanie jak najwyższej stopy zwrotu poprzez maksymalny przyrost wartości firmy przy jednoczesnym niewielkim dochodzie bieżącym. Właściwie to firma nie musi przynosić zysków, może nawet generować straty. Najważniejsze, żeby wartość samej firmy wzrosła w kilkuletnim okresie.

W jakie firmy inwestują fundusze VC?

Fundusze wysokiego ryzyka jak i inne podmioty działające na rynku posiadają specjalizacje. Część inwestuje w specyficzne branże (np. w spółki technologiczne) inne inwestują według lokalizacji (np. tylko w danym państwie) lub w firmy z dowolnej branży i lokalizacji, ale będące na określonym etapie rozwoju.

Ze względu na swego rodzaju “popkulturę biznesu” najszerzej znane są przypadki inwestycji w tzw. startupy. Jednak istnieją także wyspecjalizowane podmioty inwestujące w międzynarodowe korporacje wymagające restrukturyzacji lub w firmy stojące na skraju bankructwa.

Sposób działania funduszy

Sposób funkcjonowania firm inwestycyjnych wynika z modelu biznesowego opracowanego m.in. na podstawie danych statystycznych i historycznych oraz elementów z zakresu zarządzania i psychologii biznesu.

Firmy inwestycyjne do osiągnięcia założonych celów wykorzystują posiadane pieniądze, powiązania kapitałowe i polityczne, wiedzę z zakresu występowania znanych zjawisk gospodarczych oraz zmian zachodzących w organizacjach.

Cykle koniunkturalne

Zjawisko występowania w gospodarce wahań koniunktury wykorzystuje wielu instytucjonalnych inwestorów giełdowych. Robią to również fundusze. Wprowadzają na giełdę i sprzedają akcje przedsiębiorstw wchodzących w skład ich portfela inwestycyjnego w czasie hossy lub szczytu bańki.

Wykorzystanie modelu faz wzrostu

Inwestorzy zewnętrzni często wprowadzają do rady nadzorczej osoby powiązane z funduszem. Owi menadżerowie posiadają odpowiednią wiedzę i doświadczenie w zakresie zarządzania firmą w trakcie zmian wywołanych napływem kapitału z zewnątrz. Sprawnie przeprowadzają firmę przez kryzysy (fazy rewolucji) związane z rozwojem przedsiębiorstwa (fazy ewolucji).

Model Greinera

Źródło: wykres z przeredagowanego w 1998 r. oryginalnego artykułu z 1972 r. autorstwa Larry’ego E. Greinera “Evolution and revolution as organizations grow”, Harvard Business Review.

Oczywiście, wynagrodzenie członków rady nadzorczej i osób wprowadzonych do zarządu oraz kierownictwa (m.in. na miejsce zwolnionych pracowników) finansowane jest z budżetu firmy.

Powiązania kapitałowe

Przejęcie kontroli następuje poprzez zawieranie umów z firmami powiązanymi będącymi bezpośrednio lub pośrednio nadzorowanymi przez fundusz albo – w przypadku międzynarodowych korporacji, które same zakładają fundusze wysokiego ryzyka – umowy są zawierane bezpośrednio z korporacjami. Umożliwia to kontrolowanie firmy, w którą zainwestował fundusz poprzez odpowiednie zapisy umowne. W przypadku, gdy wszystko zmierza w dobrym kierunku można wesprzeć dodatkowo firmę, przyśpieszyć jej rozwój i wykazać zyski w księgach rachunkowych. W razie problemów można wyprowadzić pieniądze z firmy poprzez wyegzekwowanie niekorzystnych zapisów kontraktu lub zastosowanie kar umownych.

Jeśli nie wiesz dlaczego prezes firmy, w której masz udziały pozyskuje kolejnych inwestorów i rozwadnia Twoje akcje pomimo tego, że na kontach bankowych leżą góry pieniędzy, to zwróć uwagę na nowe kontrakty jakie pozyska firma kilka lub kilkanaście tygodni po kolejnej rundzie finansowania.

Powiązania polityczne

Osoby powiązane z instytucjami finansowymi (głównie bankami) lobbują za przejęciem pieniędzy podatników i skierowaniem publicznych środków do programów wspierających działalność banków i funduszy venture capital np. Program COSME, Program Horyzont 2020, Program EaSI, Program Kreatywna Europa. Więcej szczegółów znajdziesz na stronie Krajowego Punktu Kontaktowego ds. Instrumentów Finansowych Programów Unii Europejskiej i Krajowego Funduszu Kapitałowego S.A.

W jaki sposób podjąć współpracę z funduszem venture capital?

Na początek trochę teorii z zarządzania. Cykl życia organizacji można podzielić na pięć etapów (Donald L. Lester, John A. Parnell, Shawn Carraher “Organizational life cycle: a five-stage empirical scale” DOI: eb028979): narodzin, przetrwania, sukcesu, odnowy i upadku.

Faza narodzin

Etap istnienia (ang. existence), zwany też fazą narodzin (ang. birth stage) lub przedsiębiorczości (ang. entrepreneurial) jest okresem kiedy firma powstaje i pozyskuje pierwszych klientów. Często założyciel lub założyciele dopiero badają rynek. Zdarza się, że pierwsze działania podejmowane są w ramach istniejącej firmy jednego z przedsiębiorców, a docelowy podmiot np. spółka z o.o., zostaje utworzony po kilku miesiącach działalności.

Część niedoszłych przedsiębiorców po tym jak wpadnie na pomysł na biznes oczekuje, że pozyska finansowanie od zewnętrznego inwestora. Owszem, jeśli masz odpowiednie zabezpieczenia w postaci żyrantów, ruchomości lub nieruchomości, to możesz otrzymać pożyczkę lub kredyt, ewentualnie dotację z pieniędzy podatników na założenie firmy. Jeśli nie masz odpowiednich zabezpieczeń wówczas możesz spróbować uzyskać leasing, kredyt, pożyczkę lub poręczenie oferowane przez instytucje finansowe realizujące programy UE.

Jednak nie licz na to, że fundusze wyłożą pieniądze na pomysł. Nawet przedsiębiorca działający na zachodzie, z którym miałem do czynienia, a który założył kilka startupów pozyskiwał kapitał z funduszy VC dopiero po tym jak firma była na późniejszym etapie rozwoju. Początkową fazę działalności finansował własnymi pieniędzmi, często pochodzącymi ze sprzedaży udziałów w poprzedniej firmie.

Żeby móc coś sprzedać musi to mieć jakąś wartość. Udziały w firmie, która nie generuje lub nie ma przetestowanego modelu generowania dochodu, ani nie posiada zabezpieczonej patentami technologii nie są czymś, co może zainteresować inwestora. Najpierw przetestuj i udowodnij, że przedsięwzięcie może być dochodowe i skalowalne tzn. możliwy jest wzrost sprzedaży, a wraz ze zwiększeniem liczby klientów nastąpi wzrost dochodu.

Jeśli potrzebujesz finansowania, a nie chcesz lub nie możesz wziąć kredytu w banku, wówczas możesz spróbować pozyskać finansowanie społecznościowe (ang. crowdfunding).  Na Wikipedii możesz znaleźć listę serwisów organizujących zbiórki.

Możesz także poszukać pieniędzy u inwestorów, którzy udzielają pożyczek firmom. Ale nie “na mieście” lecz u osób szukających ponadprzeciętnych stóp zwrotu.

Licz się jednak z tym, że będziesz musiał przedstawić jakieś zabezpieczenie i to nie w modelu mezzanine, czyli w postaci zastawu na udziałach spółki lecz z zabezpieczeniem w postaci weksla na osobę fizyczną, wpisem do hipoteki nieruchomości lub zastawiając ruchomości (maszyny, samochody).

Przetrwanie

W fazie przetrwania (ang. survival) rynek jest już wstępnie rozpoznany. Firma oferuje produkty lub świadczy klientom usługi. Celem działania firmy jest generowanie dochodu pozwalającego na bieżące funkcjonowanie oraz sfinansowanie inwestycji umożliwiających stabilny wzrost i konkurowanie na rynku.

Na tym etapie spółka potrzebuje dodatkowego kapitału, aby sfinansować dalsze badania rozwojowe, wdrożyć do produkcji opracowany wcześniej prototyp lub zakupić maszyny, usługi lub zatrudnić większą liczbę pracowników, aby zwiększyć liczbę klientów i sprzedaż.

Jeśli firma jest jeszcze niewielka, ale ma potencjał widoczny w wynikach finansowych wówczas można spróbować skontaktować się z inwestorami zwanymi “aniołami biznesu” (ang. angel investors). Listę sieci aniołów biznesu działających w Polsce znajdziesz na stronie ABAN założonej przez katowicką fundację Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych.

Na finansowanie ze strony funduszu wysokiego ryzyka na początkowym etapie działalności może być jeszcze za wcześnie, ale jeśli firma zdobyła już widoczną pozycję na rynku, wówczas warto spróbować skontaktować się z funduszem VC z Polski lub z zagranicy, aby zdobyć finansowanie na lepszych warunkach lub uzyskać wyższą kwotę niż ta, którą może zaproponować inwestor indywidualny.

Faza sukcesu

Etap sukcesu (ang. success) lub dojrzałości (ang. maturity) to moment kiedy przedsiębiorstwo powoli, acz stabilnie rośnie. Osoby zarządzające bardzo często wolą skupić się na utrzymaniu rynków zbytu niż na zdobyciu nowych. Aby osiągnąć założony cel kierownictwo firmy wprowadza kolejne procedury, systemy raportowania i nadzoru.
Fundusze VC często same inicjują rozmowy na temat przejęcia firm będących na opisanym etapie rozwoju. Po wejściu do przejmowanej firmy nowi menadżerowie rozpoczynają proces zmian.

Odnowa

W fazie odnowy (ang. renewal) zazwyczaj następują zwolnienia części wyższej kadry menadżerskiej. Proces ten może objąć także wszystkich lub część założycieli firmy, którzy sprzedali pakiet kontrolny udziałów funduszowi. Tworzona jest struktura organizacyjna na wzór korporacyjny (CEO, COO, CFO, CTO). Duża część kadry kierowniczej średniego szczebla jest usuwana lub zmieniana. Stanowiska średniego szczebla są likwidowane lub łączone z innymi. Ma to na celu zdecentralizowanie procesu decyzyjnego, eliminację zbędnych procesów, wymuszenie innowacji pomimo zachowania części niezbędnych wymogów biurokratycznych oraz zdobycie nowych rynków.

W przypadku firm średniej wielkości może dojść do zwolnień pracowników szeregowych w związku z likwidacją działów lub oddziałów zamiejscowych firmy.

W przypadku korporacji proces zwolnień grupowych następuje prawie zawsze. Ma to związek z przygotowaniem firmy do sprzedaży lub wejścia na giełdę. Jeśli jest taka możliwość, wówczas niedochodowe przedsięwzięcia wydziela się i przenosi do odrębnych spółek. Duża część pracowników nowej spółki jest zwalniana celem dostosowania do wymogów przyszłego nabywcy, który może mieć własne zasoby kadrowe pozwalające na zastąpienie wyeliminowanych stanowisk. Po sprzedaży części aktywów, eliminacji etatów i podkręceniu wyników finansowych wprowadza się firmę na giełdę lub sprzedaje.

Dosyć często na tym etapie inwestor osiągnął już zamierzone cele finansowe. Jednak jeśli zachował pakiet kontrolny, wówczas za pozyskane pieniądze spółka giełdowa może sfinansować przejęcia. Mogą to być zakupy innych firm kontrolowanych przez fundusz VC lub atrakcyjne okazje dostępne na rynku.

Osoby, które kiedykolwiek pracowały w korporacjach zapewne zauważyły, że podmioty te nie są praktycznie zdolne do działań innowacyjnych (pomimo wieszania plakatów i organizowania spotkań oraz programów wspierających innowacyjność pracowników). Korporacje charakteryzuje bezwładność organizacyjna i decyzyjna, tj. brak elastyczności i niemożność zmiany w działaniu ze względu na ogromny koszt związany z wprowadzeniem ewentualnych zmian oraz strach przed podejmowaniem decyzji, których konsekwencje mogłyby zagrozić karierze indywidualnych osób. Do tego dochodzą różnego rodzaju wpływy i wewnętrzne walki tzw. “polityka”.

Rozwiązaniem tego problemu jest po prostu kupowanie innowacji. Korporacje będące w fazie odnowy często dokonują przejęć innych firm, które mają unikatowy produkt lub usługę. W ten sposób przejmowana firma otrzymuje odpowiednie zaplecze oraz nowe rynki zbytu działając jako autonomiczna jednostka lub jako część korporacji.

Upadek

Przedsiębiorstwo może znaleźć się w fazie upadku (ang. decline) po każdej z wymienionym powyżej etapów na skutek błędnych decyzji kadry menadżerskiej lub czynników zewnętrznych (zmiany w prawie, pozwy, katastrofa naturalna).
Istnieją wyspecjalizowane firmy, które przejmują takie podmioty, dokonują ich restrukturyzacji lub likwidacji, w zależności od tego co jest bardziej opłacalne.

Podsumowanie

Działając w biznesie, dokonując inwestycji lub korzystając z oferty zewnętrznego finansowania możliwe że wcześniej lub później zetkniesz się profesjonalnymi inwestorami. Są to podmioty, które jak każda inny uczestnik rynku kierują się własnym interesem.

Nie należy traktować inwestorów zewnętrznych jako źródła wszelkiego zła. Zrozumiałym jest, że prowadzą oni biznes w taki sposób, aby jak najlepiej zadbać o własne interesy. Wynajęci menadżerowie, mimo że pracują za pieniądze i na rzecz spółki, nie będą przecież działać na rzecz pozostałych akcjonariuszy kosztem funduszu. Dopóki korzyść jest obopólna dopóty możesz spodziewać się, że także będziesz zarabiać.

Miej jednak na uwadze, że nie możesz mieć pączka i zjeść pączka, jak to próbował zrobić prof. Blikle. Sprzedając nawet mniejszościowy pakiet udziałów możesz utracić częściowo lub nawet całkowicie kontrolę nad firmą.


Zainteresował Cię ten artykuł?

Jeśli masz jakieś uwagi lub chciałbyś podzielić się swoimi przemyśleniami to zapraszam do komentowania. Możesz również udostępnić niniejszy artykuł swoim znajomym na Facebooku lub Twitterze.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...